Güncelleme: 00:13 TSİ 17 Kasım 2019 Pazar
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Türkiye’de Kur’an Hermeneutiği tartışmaları

Mustafa Öztürk
Güncelleme: 09:33 TSİ 12 Ekim 2019 Cumartesi

Bu yazı Prof. Dr. Ömer Özsoy’un “Türkiye’de Kur’an Hermeneutiği Tartışmaları - Bir Soykütüğü Denemesi” başlıklı bildiri metninin 1990’lı yılların ortalarında ivme kazanan “Kur’an’ın anlaşılmasında yöntem tartışmaları” bağlamında tebarüz eden üç farklı eğilime yönelik tespit ve değerlendirmelerle ilgili kısmından ihtisar edilmiştir. Özsoy’un bildirisi yıllar önce kaleme alınmış olsa da irdelediği sorunlar itibariyle halen aktüeldir. Şöyle ki “Kur’an’ın anlaşılmasında yöntem tartışmaları”nın yaşandığı süreçte Kur’an’ın çağın gerisinde kaldığı, dolayısıyla çağdaş sorunlara çözüm üretemeyeceği teşhisinde bulunan “laikçi modernizm” ile Kur’an’daki her bir lafzi talimatın bugün de aynıyla geçerli olması gerektiğini, dolayısıyla tek sorunun Kur’an ahkamını tatbikin önündeki engellerin kaldırılması olduğu fikrini savunan “metin fundamentalizmi” hariç tutulacak olursa, Özso’a göre kayda değer üç temel entelektüel yaklaşımdan söz edilebilir: (1) Batılı modernite eleştirilerini İslami duyarlılıklarla harmanlayarak, İslam ve çağdaşlığı sabit ve birbiriyle uzlaşmaz iki zıt paradigma olarak gören ve “İslam modernizmi” söyleminin İslam’ın özgün dokusunu tahrip etme riski taşıdığını öne süren postmodern gelenekçi İslamcı söylem. (2) Daha ziyade Fazlur Rahman’ın argümanlarına dayanan ve Kur’an’ın insanlıktan talepleri ile çağdaşlığın gerekleri arasında özsel bir çatışma olmadığı tespitinden hareketle, “müslüman kalarak modernleşme”nin imkânını savunan İslam modernizmi söylemi. (3) Eklektik reformist söylem.

***

Bu söylemlerden sonuncusu en yaygın olanıdır. Temelde bütün İslam reformistleri müslüman kalarak çağdaşlaşmanın mümkün olduğuna inanmaktadır; ancak bu inanış Kur’an ve olgu üzerine yoğunlaşan bir hesaplaşmadan kaynaklanmamaktadır. Özü itibarıyla reformizm, baştan tasnif dışı tuttuğumuz metin fundamentalizmi ile laikçi modernizmin bir tür sentezinden ibarettir. Zira eklektik reformist söylem gelenekçilerden Kur’an hitabının tarih-üstülüğü dogmasını, laikçi modernistlerden de verili durumun (modernite) terakki olduğu dogmasını ödünç alarak hem Kur’an’ı hem de çağdaşlığı birer değer kabul etmektedir. Böyle bir yaklaşımla Kur’an’a her şeyi söyletmek mümkündür: Kur’an’dan laik, demokratik, çoğulcu hatta liberal bir devlet-toplum tasarısı da çıkarabilirsiniz, teokratik ve totaliter bir sistem de... Nitekim bu eğilim, işi Kur’an metninin özgün anlamına tasallut etme noktasına kadar vardırmıştır. Reformistlerin söylemlerinde gelenek dışlanmış, böylece tüm hayatı kuşatabilecek bütüncül bir Kur’an yorumuna ulaşabilmek için, geleneğin boşalttığı belirleyici konuma çağdaş durum ve çağdaş “ben”in öznelliği yerleştirilmiştir.

Öte yandan, Kur’an hermeneutiği tartışmalarını bilgi-iktidar ilişkileri bağlamında okuyan İslam modernistleri, siyasi basiretin ve İslam’a sadakat hassasiyetinin refakat etmediği bir modernleşme projesinin, İslam’ın tarih-üstü değer ve ilkelerini yeni formlarda bugüne taşınma ideali ile sekülerleştirici modernizm arasına belirgin bir çizgi çekmek üzere tarihsel perspektifin ayrıştırıcılığına sığındılar. Zira onlara göre tarihsel perspektiften yoksun bir müslüman kitleyi, Kur’an’daki savaş ayetlerinden yardım almak suretiyle terörizme mobilize etmek de mümkündü, cihad ayetlerini “çalışma” ayetleri şeklinde yorumlayarak kategorik olarak şiddetten arındırmak da... Ne var ki İslam modernizminin Türkiye’de temsil ediliş biçimi ve düzeyi üzerinde kabaca düşündüğümüzde bile bu düşünüş biçiminin bizzat isimleri bu çerçevede gündeme gelen zevat ve kurumlar tarafından dahi bir kimlik olarak benimsenmemiş olduğu dikkatimizden kaçmaz. Bununla birlikte İslam modernizminin güçlü bir söylem olarak özellikle ilahiyatçı akademisyenler arasında ciddi bir sempati tabanına sahip olduğu da gözden kaçmamaktadır. Fakat bu sempati tabanındaki yaygınlaşmaya yol açan etkilenim biçimini tahlil ettiğimizde, bunun gerçek nedeninin söylemin gücü mü yoksa çok daha karmaşık işleyen kurumsal ağlar ve kariyer ilişkileri mi olduğu sorusu cevaplanmayı beklemektedir.

***

Görünen o ki Türkiye 2010’lu yıllara, dinî düşünce alanında gelenekçi karakter taşıyan bir egemen kültür eşliğinde ve bunun ürünü olarak, dinsel alanın bilindik sorunlarını aile içi mesele olarak tanımlamak suretiyle esasen bütün kamusal iddialarından vazgeçmiş bir entelektüel rehavet içinde giriyor. Bu itibarla, ne İslâmiyât gibi entelektüel tartışma platformlarının piyasadan el ayak çekmesi, ne de ülkede duyulan tek sesin, konjonktürel vasatın imkân sunması dışında herhangi bir tarihsel veya düşünsel bağlama sahip olmayan Ehl-i Sünnet fundamentalizmi olması bir sürprizdir. 28 Şubat sürecinde ortaya koyduğu kötü performans nedeniyle itibar kaybeden ve o dönemde izlenen din eğitimi politikalarının kurgusu gereği Kur’an, tefsir, hadis ekseni zayıflatılan İlahiyat fakültelerinin DİB’na ve MEB’na personel yetiştiren eğitim kurumlarına indirgendiği ve bu rolü kabullenmiş göründüğü bir ortamda, Kur’an okuma ve yorumlamanın Sağcı-Sünnî duyarlılığın meşru gördüğü sınırlar dışında bir özgürlük alanına sahip olduğunu sanmıyorum. Bu durumda, genç İlahiyatçıları bilimsel dürüstlük, akademik titizlik, düşünsel derinlik ve ahlâkî duyarlılık gibi belirleyici ölçütlere referansta bulunulan bir entelektüelizme davet etmek dışında bir yol görmüyorum.

(KARAR)

Haberin Etiketleri : Mustafa Öztürk
adv
SON DAKİKA
13:44 - Bakırköy’de bir dairede aynı aileden 3 kişi Siyanür ile intihar etti!10:41 - Ağustos ayı işsizlik rakamları açıklandı00:13 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump arasında 1 saat 15 dakika görüşme22:47 - Tahliye edilen Ahmet Altan tekrar gözaltına alındı00:28 - Belçikalı 9 yaşındaki Laurent Simons üniversiteden mezun olacak!00:20 - İran 53 milyar varil yeni petrol rezervi buldu!00:10 - Bolivya'da Devlet Başkanı Evo Morales'e askeri darbe00:05 - ABD: Türkiye S-400'den kurtulmazsa yaptırımlar devreye girer23:12 - ''ABD için Suriye'de değişen bir şey yok''22:57 - Erdoğan: Barış Pınarı Harekatı kesinlikle devam edecek00:24 - Devre mülkte ''Bedava tatil kazandınız'' vurgunu!00:05 - İstanbul'da ıspanaktan 108 kişi zehirlendi!23:36 - Mehmet Altan'a beraat Ahmet Altan ve Nazlı Ilıcak'a tahliye karrarı10:15 - Ekim ayı enflasyon rakamları belli oldu00:40 - Haşvîlik nedir ve günümüzdeki temsilcileri kimlerdir?19:59 - DAEŞ, Ebubekir el-Bağdadi'nin öldüğünü doğruladı, halefini açıkladı19:55 - ABD Temsilciler Meclisi Trump için azil sürecini resmen başlatan tasarıyı kabul etti23:48 - Trump: DAEŞ'in Ebubekir el-Bağdadi öldü11:52 - "İngiltere'deki sığınmacı 39 kişi eksi 25 derecedeki dorsede can verdi"23:08 - Erdoğan: ABD'nin YPG'nin çekilmesiyle verdiği sözler yerine getirilmiş değil22:59 - 150 saat içinde PKK/YPG'li teröristler sınırdan 30 kilometre dışarı çıkarılacak20:34 - Türkiye ve Rusya arasında Suriye ile ilgili 10 maddelik güvenli bölge mutabakatı00:46 - Erdoğan: Terör örgütüyle değil ABD ile anlaştık12:54 - Olası İstanbul depremi sonrası tsunami tehlikesi!00:08 - ABD ve Türkiye'den görüşmelerin ardından 13 maddelik ortak açıklama13:42 - Rusya'dan Suriye'deki Barış Pınarı Harekatı ile ilgili açıklama15:52 - Barış Pınarı Harekatı'nda 7. gün12:48 - Temmuz ayı işsizlik rakamları belli oldu12:43 - Erdoğan: Münbiç'ten Irak sınırına kadar olan bölgeyi güvenli hale getireceğiz12:11 - ABD'den Türkiye'ye ekonomik yaptırım!11:29 - Erdoğan: Öfkeyle kalkan zararla oturur23:06 - Kandilli Rasathanesi'nden deprem açıklaması: Depremin zamanını bilmiyoruz ama sona yaklaşıyoruz21:05 - Yarın İstanbul'da okullar tatil mi? (Cuma günü İstanbul'da okullar tatil mi?)14:03 - İstanbul'da şiddetli deprem!12:47 - Husiler'den Suudi Arabistan'a uyarı: Her an yeniden vurabiliriz13:43 - Doğalgaz fiyatlarına bir ay arayla ikinci yüzde 15 zam!09:22 - Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehir belediyelerine operasyon (3 HDP'li başkan görevden uzaklaştırıldı)00:14 - İran'dan ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde oluşturmak istediği 'Güvenli Bölge' açıklaması23:59 - Rüyamdaki Dünya23:50 - Yazarlığın Sırları13:59 - Mayıs 2019 işsizlik rakamları belli oldu12:55 - İşgalci Siyonist İsrail polisinden Mescid-i Aksa içinde Bayram namazı sonrası Filistinlilere sert saldırı13:35 - HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti14:55 - Denizli'de 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi!10:47 - Temmuz ayı enflasyon rakamları belli oldu00:28 - BOTAŞ'tan doğalgaza yüzde 15 zam!00:24 - ABD, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'i yaptırım listesine aldı00:38 - İran ile İngiltere arasındaki tanker krizinde yeni gelişme!13:27 - Sosyal medyada linç edilen Mustafa İslâmoğlu ne dedi, ne demedi?13:17 - KPSS 2019/1 yerleştirme sonuçları belli oldu13:14 - Eski Orgeneral Yaşar Büyükanıt yoğun bakımda!23:01 - Halkbank'ın eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla tahliye edildi12:11 - Pentagon: Türkiye F-35 programından çıkarılması sonucu 9 milyar dolar kayba uğrayacak12:03 - Rusya/Borisov: Türkiye’ye savaş uçağı da satabiliriz00:26 - Dışişleri Bakanlığı'ndan Beyaz Saray ve Pentagon'un F-35 açıklamasına tepki00:21 - Pentagon'dan ''Türkiye F-35 programında askıya alındı'' açıklaması00:18 - Beyaz Saray'dan S-400 ve F-35 açıklaması09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı01:22 - Trump'tan S-400 ve F-35 açıklaması10:13 - Nisan ayı işsizlik rakamları belli oldu14:03 - Gazeteci yazar Mehmet Şevket Eygi hayatını kaybetti13:05 - S-400 teslimatında ikinci günde dördüncü uçak geldi23:24 - ABD Savunma Bakanı Vekili Esper'den S-400 açıklaması12:59 - AK Parti'nin kurucularından Dengir Mir Mehmet Fırat hayatını kaybetti (Dengir Mir Mehmet Fırat kimdir?)12:16 - S-400 hava savunma sistemi teslimatı başladı11:14 - Sahte binbaşı üniformasıyla yüzlerce kişiyi dolandırdı02:51 - Yunanistan'da erken genel seçimde Kiriakos Miçotakis tek başına iktidar10:44 - Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı22:52 - Ali Babacan'a FETÖ soruşturması ile ilgili savcılıktan karar14:38 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''yeni parti'' sorusuna verdiği yanıt14:27 - Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bir araçta patlama meydana geldi: 3 ölü13:16 - ''İmamoğlu’na davrandığınız gibi Gül, Davudoğlu ve Babacan'a davranıyorsunuz''10:37 - Haziran ayı enflasyon rakamları belli oldu13:09 - Davutoğlu: Beka kaygısından bahsedip İmralı'ya başvurmak milletin vicdanından kopuştur12:51 - Erdoğan ve Trump G-20 kapsamında Japonya'da 40 dakika görüştü12:36 - Erdoğan: S-400 için yaptırım olmayacağını Trump'tan duymuş olduk12:01 - Elektrik fiyatına yüzde 14.98 zam!10:01 - G-20 zirvesi Japonya’nın Osaka kentinde başladı12:46 - Volkswagen Grubu fabrika yatırımı için Türkiye'yi seçti00:41 - Gezi Parkı davasında karar! Osman Kavala'ya tahliye kararı çıkmadı00:20 - Ertelenen zamlar İstanbul seçimi sonrası başladı00:10 - Yeni askerlik yasası TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi (Askerlik süresi kaç aya düştü?)12:52 - ABD konsolosluk çalışanı Nazmi Mete Cantürk serbest bırakıldı11:37 - İŞKUR'dan 100 bin öğrenciye ilk kez sigorta10:52 - 23 Haziran İstanbul seçimlerin galibi Ekrem İmamoğlu00:35 - Ekrem İmamoğlu'ndan İstanbul seçim sonuçları ile ilgili açıklama00:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Ekrem İmamoğlu'na tebrik00:03 - Binali Yıldırım'dan rakibi Ekrem İmamoğlu'na tebrik13:00 - Trump'ın İran'a saldırı tehdidine karşı Tahran'dan jet yanıt!01:18 - Trump'tan ''İran'a saldıracak mısınız?" sorusuna cevap23:19 - İran ABD'ye ait insansız hava aracını düşürdü!15:51 - Genelkurmay çatı davasında kim ne kadar ceza aldı?15:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'ndan faiz ve S-400 konusunda önemli açıklamalar13:11 - ABD'li NATO komutanından S-400 açıklaması12:32 - Sanayi üretimi ve perakende satışlar Nisan'da sert düştü!23:53 - Muhammed Mursi mahkeme salonunda hayatını kaybetti!01:49 - Yunanistan Başbakanı Çipras Türkiye'yi hedef aldı01:18 - Binali Yıldırım ile Ekrem İmamoğlu canlı yayında seçim vaatlerini anlattılar01:03 - Bakanlıktan Moody's'in not indirme kararına tepki00:19 - Erdoğan: Binali Yıldırım ve Ekrem İmamoğlu arasındaki ortak yayın kırılma noktası
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler